سه شنبه, 28 ارديبهشت 1395 ساعت 08:48

به بهانه روز ملی عطار نیشابوری

به بهانه روز ملی عطار نیشابوری

 

عطر فرارّ عطار نیشابوری

 

 

نقد و حلاجی آثار کلاسیک قدما و از جمله عطار نه در جهت تخفیف آنان بلکه دقیقاً در راه تعالی و شوکت و جلال آثار آنان است. باید این آثار درک شود آنگاه مفاهیم اساسی آن به بوته نقادی سپرده شود. نسل جوان امروز حق دارد و ضمن فهم این آثار، جهان بینی خویش را در جهان معاصر تطبیق و تعدیل کند. بدون شک، بررسی عالمانه این آثار به جایگاه بلند آنها نه فقط خدشه­ای وارد نخواهد ساخت، بلکه این روشنگری به ارتقاء این مفاهیم کمک خواهد کرد. اما در جهان رسانه­ها که فناوری پیچیده، سرعت و گزیده گویی مشخصات اصلی آن است بیشتر، مضامین ساده و مخاطب پسند مورد توجه است. اینجاست که حکمت و فلسفه و اندیشه در محاق صوت و تصویر ماهواره ها قرار می­گیرد و آنچه به دست می­آید نغمه­هایی نارسا بمنظور سرگرمی و گذراندن اوقات فراغت است. همانکه نیل پستمن در کتاب «زندگی در عیش، مردن در خوشی» به تبیین آن پرداخته است. در رسانه­ها بخصوص تلویزیون همه چیز در خدمت سرگرمی است حتی اندیشه­های بلند، نازل و سخیف مطرح می­شوند تا فکر و خیال مخاطب آرام و به خاطری آسوده بدل شود و دمی بگذرد.  استعاره گونه مطرح کردن بزرگانی چون عطار نیشابوری توسط استادانی چون هلموت ریتر یک نحو دیدن است با این تفاوت که در استعاره معمولا جنبه­های مثبت موضوع دیده می­شود و به جنبه­های منفی نظر نمی­شود اما نحوۀ طرح عطار به کلی عکس آن است؛ یعنی دیدن جنبه­های صوری و ندیدن وجوه متعالی. البته محققان کار خود را به خوبی به انجام رسانده­اند اما این رسانه­ها بودند که با طرح مستمر و متوالی مورد نظر خویش، رسالت اصلی خود را که خلق سرگرمی و خبر رسانی مکرر است به انجام رسانده­اند. با این وصف می­توان به پاسخ پرسش مطرح شده نزدیک شد که چرا مضمون­های اصلی تفکر عطار کمتر در جهان معاصر مطرحند؛  مثلاً عرفان عطار با عزلت و گوشه نشینی و دوری از امور اجتماعی معرفی شده است در حالی که ضرورت مبارزه و مجاهده در آثار عطار موج می­زند. این موضوع در مورد دیگر بزرگان ادبیات کلاسیک چون نظامی گنجوی، خاقانی، بیدل دهلوی نیز مصداق دارد و باز نقش رسانه­ها پر رنگ است. اگر جهان امروز جهان رسانه­ها و ارتباطات است و این امر واقعیتی غیر قابل انکار، تشنگی مفرط انسان­ها به کسب و جذب نکات معنوی و مفاهیم اصیل معنوی چگونه باید رفع شود؟ طرح نو با زبان نو و در قالب­های تازه­بی آنگونه که به محتوی اثر لطمه­ای وارد نشود، شاید چاره کار باشد. اگر چه تلاش­هایی درخور، جهت تصویر کشیدن داستان­ها و حکایات در اروپا و آمریکا انجام شده است و نویسندگان بزرگی به طرح مضامین عطار پرداخته­­اند، اما بایستی مغز این آثار در قالب هنر امروزی طراحی و تدوین شود و نسل جوانِ دنیای نو، از این سرچشمه بنوشد. روز ملی عطار بهانه­ای است تا آثار و احوال او به زبان و شیوه نو به نسل جدید معرفی شود

محمود اسعدی

نظر دادن