شنبه, 30 ارديبهشت 1396 ساعت 05:46

نظری اجمالی به تاریخ بیداری اسلامی

نظری اجمالی به تاریخ بیداری اسلامی

 

حسين زمرشيدي  

چهره ماندگار معماری سنتی

در اين مقاله تلاش بر اين بوده كه به زبان ساده، ريشة تاريخي بحث بيداري اسلامي بازگو شود.

به دليل ضيق مجال، نوشتار حاضر به صورت خلاصه و كاملاً مختصر، به بيانِ كليات بحث اهتمام داشته؛ ولي بنا به نياز، در برخي موارد، به ذكر مصاديق لازم هم پرداخته است. بنابراين شايد باتوجه به اختلاف سلائق، بيان بعضي مطالب كلي و جزئي (به جهت ميزان اهميت موضوعات و مسائل!)، به نظر افراد مختلف، كم يا زياد بيايد كه اين كاملاً طبيعي است. ولي كوشش گرديده كه باتوجه به اختصار مقال، به اَهم مسائل پرداخته شود. براي نمونه مي‌توان به اين موارد اشاره كرد:

مقاومت ملي و ديني به محوريت تشيع

ايجاد فرصت و تشكيل نهضت و حكومت (هرچند با ابعاد مكاني و زماني كم و كوتاه!) – ذكر بعضي نقاط عطف و حساسِ تاريخي – بيان نقاط ضعف و قوت تاريخي (به‌خصوص مبارزات و مجاهدات) – اشاره به ريشة برخي مسائل و حوادثِ مهمِ مهجور – ياد برخي از بزرگان و كارهاي مهم و ماندگار ايشان‌ (آثار مؤثر).

نكته كلي و مهمِ ديگر، اين است كه همانگونه كه در مقدمة بحث (و به ذكر دليل!) بيان شده، در اينجا محور بحث بيداري (همانند خود بناي تمدن اسلامي!)، تلاش ايرانيان است كه هم در آغاز و هم در دنبالة كار، جايگاه بنيادي داشته‌اند؛ و هم در اصلِ مهمِ پايداري، پيگيري هميشگي داشته و دارند! چيزي كه در ديگر ملل، شدت آن اينگونه و به اين اندازه نبوده و نيست!

همچنين همانگونه كه از عنوان مقاله مشهود است، بستر كار از آغاز «حمله و دورة اعراب» تا پايانِ «حمله و دورة مغول» مي‌باشد كه به سه بخش دوران تمدنِ اسلامي (دورة تشكيل، دورة توسعه و دورة فتور) اشاره دارد، و دورة بعدي، دورة‌ احياء تمدن اسلامي است كه از تشكيل حكومت مقتدر صفويه آغاز مي‌شود و زمان شكوفايي دوبارة مليت به محوريت مذهب شيعه مي‌باشد! كه اشاره به آن، خود به تنهايي، فرصت و مجالِ وسيع مي‌خواهد و بايد جداگانه به آن پرداخته شود.

و نيز نياز به يادآوري است كه به علت «خصوصيت تحليلي و محوريت استنتاجي» مقاله، «توالي و ترتيب» حوادث تاريخي مدِنظر نبوده و از اين رو شايد براي خواننده پرسش پيش آيد! كه پاسخ آن، همين ويژگي ياد شده است.

به اميد آن كه اين بحث اَهمِ تاريخي، به صورت وسيع و مناسب، مجال بيان پيدا كند.

براي شناخت بيداري اسلامي، همانند هر چيز ديگري، بايد عقبه و سير تاريخي آن شناخته شود. و در اين مجال مختصر و نظر اجمالي، وقوف حداقل به عقبه و سير تاريخي مسألة مذكور، لازم و اساسي است.

بنابراين با بررسي گذشته، زمينه براي شناخت حال و رسيدن به راه‌ آينده فراهم خواهد شد. همانگونه كه در تعريف تاريخ گفته‌اند؛ آشنايي با گذشته و چراغ راه آينده است. و اين دربارة همه چيز و همة مسائلِ تاريخي صدق مي‌كند. پس ما بايد براي پرداختن به بيداري اسلامي، پيش از هر چيز به تاريخ اسلام و تمدن اسلامي بپردازيم....

*علاقمندان می توانند ادامه مطلب را از چهاردهمین شماره "چهره های ماندگار" دنبال کنند.

نظر دادن